Tími. Allt hefur sinn tíma og tekur tíma. Ríkisstjórnin hefur gefið sér nauman tíma.

Fyrir nokkrum árum var vinsælt í stjórnmálum að tala um skort á framtíðarsýn. Samfylkingin var víst eini flokkurinn með slíka sýn, aðrir voru þá nærsýnir. Umræðan á þeim tíma var pólitísk (í þessu samhengi hefur orðið merkinguna innantóm!). Ég mundi eftir þessari umræðu er ég var að hugsa um stjórnmálin á leið í vinnuna í morgun. Það hefur virkilega skort á að hugsað sé til langs tíma hjá hinu opinbera. Allar áætlanir eru til eins árs og stjórnmálaflokkar hugsa um hvaða loforð megi efna á þremur árum.

Talandi um þessi loforð. Þau eru samin í málefnanefndum sem ræða ekki saman heldur semja hver fyrir sitt leyti hverjar efndir eiga að vera komist flokkur þeirra til valda. Niðurstaðan er augljóslega samhengislaus. Ofan á það bætist að stjórnmálamennirnir fara sjaldnast eftir landsfundarályktunum sínum nema að því leyti sem þeim hugnast. Og loks þarf að semja um öll atriði við annan flokk.

Hérlendis sem annars staðar þarf trausta stjórn og áætlun til nokkurra ára sem er vel ígrunduð og sniðin eftir heildarhugsun. Það þýðir ekki að að áætlunin sé ósveigjanleg, heldur unnið er að markmiðum til lengri tíma.

Gera þarf ráð fyrir skakkaföllum, tryggja grunnstoðir samfélagsins og gæta að réttlæti eftir besta megni.

Á Íslandi jukust ríkisútgjöld á góðæristímabili en laun umönnunarstétta er enn skammarlega lág. Fjöldi nemenda á kennara er hár á öllum skólastigum. Á sviði menninga eru styrkir lágir og fáir. Þess fyrir utan fer stór hluti þeirra til listamanna sem þegar hafa sannað sig og eiga greiðari aðgang að fjármagni annars staðar frá (sem væri svo sem í góðu lagi ef meira væri lagt í málaflokkinn í heild). Skattar hækkuðu að raungildi og hlutfallslega meira á lægstu tekjuhópana en lækkuðu á þá tekjuhæstu. Launabilið breikkaði. Íslenskt mál stendur höllum fæti. Dregið var úr tekjujöfnunarhluta skattkerfisins. Tollar eru háir og hamlandi (bæði fyrir okkur og til jöfnunar lífsgæða í heiminum).

Allar fullyrðingarnar hér að ofan má orða öðruvísi sem bendir til þess að siðferðið og réttlætið sér margra laga: Í stað þess að segja að laun umönnunarstétta séu skammarlega lág er hægt að segja að: Laun ýmissa hópa hafa hækkað án nokkurs innra og ytra ábyrgðarsamræmis (svo sem hversu mikið erfiðara er í raun og veru að passa peninga en börn). Og svo framvegis.

Ríkið lagðist ekki í aukna skuldsetningu heldur dróg úr vaxtakostnaði sem hlutfalli af tekjum sínum. Atvinnuleysi var lágt og meira fé var lagt í ýmis verk. Það má ekki gleyma því sem vel var gert. Einhvern veginn hefur maður það á tilfinningunni að það hafi skort á einhverja heildahugsun hvað varðar verkefni hins opinbera. Slíkt kemur síst á óvart þar sem sjálfstæðisflokkurinn leiðir hugann fremur að því að hið opinbera standi ekki í vegi fyrir einkaframtakinu.

Í rekstri hins opinbera hérlendis skortir heildarhugsun og sýn til langs tíma. Nauðsynlegt er að jafna tekjubilið og greiða sómasamlega fyrir þau störf sem eru mikilvæg. Samhliða því er sjálfsagt að gera ríkar kröfur um gæði og aukna færni, hvort sem er vegna hækkandi launa eða heilbrigðu metnaðarsjónarmiði. Gera þarf ráð fyrir skakkaföllum í framtíðinni og setja skynsamleg og réttlát mörk á öllum sviðum samfélagsins, ekki aðeins í viðskiptalífinu. Mannskepnunni líður mikið betur þar sem sanngjarnar hömlur eru í gildi, hömluleysi fer hverjum sem er illa (a.m.k. til lengri tíma en nokkurra klukkustunda). Ef þú ert póstmódernisti og heldur að allt sé leyfilegt, veltu fyrir þér hugtakinu fágun.

Fyrir nokkrum árum, líklega á svipuðum tíma og rætt var um skort á framtíðarsýn, þótti mér mikið fremur sem hið opinbera skorti metnað. Hvergi var að finna metnaðarfullar áætlanir um að ná ákveðnum markmiðum að liðnum tilteknum tíma. Hvernig væri nú að breyta því? Það er ekki lögmál að hið opinbera fylgi stefnu án innra og ytra samræmis.

Nú kann einhver að andmæla og segja sem svo að raunveruleiki stjórnmálanna sé með þeim hætti að slíkt heildarsamræmi og langtímastefna sé ómöguleg. Allir stjórnmálaflokkar og stjórnmálamenn verða að huga að eigin hagsmunum í baráttu við aðra og því er aðeins hægt að ná með aðgerðum í núinu. Ekki er hægt að neita því að orsök vandans er sú sem sett er fram í andmælunum. Þessu má svara svona: Langtímastefna mótar viðbrögð við einstökum tilfellum í núinu. Eini munurinn á þessum tveimur aðferðum er samræmi/ósamræmi og eyðing hentistefnunnar.

Þá heyrast önnur andmæli: Stjórnmálaflokkarnir hafa traustar stefnur og stjórnmálamenn á þeirra vegum vinna í anda þeirrar stefnu. Lesendur mega velja á milli eftirfarandi svara við þessu (önnur veigameiri rök eru til, en óþörf):

A. Stjórnmálaflokkarnir hafa traustar stefnur og stjórnmálamenn á þeirra vegum vinna í anda þeirrar stefnu. Bwaahahahahahaha!

B. Stjórnmálaflokkarnir hafa þá augljóslega ekki haft nægilega góða stefnu fyrst aðstæður eru með þeim hætti sem raun ber vitni í þjóðfélaginu þessa dagana.

- - - - - - -

Svar djöfulsins við öllu hér að ofan er: Colosseum!